W Norwegii rodzina zajmuje bardzo wysokie miejsce w hierarchii wartości. Norwegowie dbają o bliskich, planują czas wolny tak, żeby spędzać go z rodziną i stawiają na równowagę między pracą a życiem prywatnym. Dlatego często słyszymy o krótszych godzinach pracy, elastycznych grafikach i wspólnych, aktywnych weekendach.
Jednocześnie, podobnie jak w wielu krajach zachodnich, model rodziny zmieniał się przez lata. Dziś zobaczymy tu zarówno tradycyjne rodziny, jak i te patchworkowe, z dziećmi z poprzednich związków czy też rodziny bezdzietne, składające się z dwóch osób.
(Nie)duża rodzina
Ważnym pojęciem przy opisywaniu norweskiej rodziny jest en kjernefamilie, czyli rodzina nuklearna, składająca się z dwóch pokoleń – rodziców i ich dzieci (biologicznych lub adoptowanych). Nie oznacza to oczywiście, że taka rodzina nie ma żadnych innych członków (et familiemedlem), po prostu opisujemy tak rodzinę dwupokoleniową. Natomiast jeśli chcemy opowiedzieć o większej rodzinie, składającej się z kilku pokoleń (flere generasjoner), powiemy en storfamilie.
“Moderne familie”, czyli rodzina nowoczesna
W powieści „En moderne familie” Helga Flatland pokazuje, jak wygląda rodzina (en familie) we współczesnej Norwegii. Widzimy foreldre (rodziców), którzy po wielu latach małżeństwa ogłaszają swoim voksne barn (dorosłym dzieciom), że chcą się rozstać. I nagle pozornie stabilne relacje zaczynają się zmieniać.
Mamy tu en far i ei mor (ojca i matkę), którzy mają troje dorosłych dzieci: to døtre (dwie córki) i en sønn (jednego syna). Każde z nich ma własną rodzinę: en ektefelle / en mann / ei kone (małżonka/męża/żonę), barn (dzieci), a także svigerforeldre (teściów). To świetna okazja, żeby zobaczyć, jak po norwesku nazwać poszczególnych członków rodziny.
Przykład?
Kiedy rodzice decydują się na rozwód (en skilsmisse), pojawiają się nowe role: en stefar (ojczym), ei stemor (macocha), en bonuspappa lub ei bonusmamma (bonusowy tata/mama), stesøsken (rodzeństwo przyrodnie) oraz halvsøsken (rodzeństwo przyrodnie, z którym dzielimy jednego rodzica). Widzimy też relacje pomiędzy dorosłym rodzeństwem: søstre (siostrami), broren (bratem), a także ich partnerami – svoger (szwagrem) i svigerinne (szwagierką).
To wszystko dzieje się w świecie, w którym każdy próbuje zrozumieć, co oznacza rodzina, jak stworzyć własny dom (hjem) i jak zaakceptować zmiany, które przychodzą wtedy, gdy najmniej się ich spodziewamy.
Rodzaje związków
W Norwegii można zawrzeć związek małżeński (å inngå et ekteskap), a kiedyś również partnerski (å inngå et partnerskap). Jednak związki partnerskie zostały zniesione na rzecz jednolitego prawa dla wszystkich. Wszystkie pary (et par), zarówno hetero-, jak i homoseksualne (hetero- og homofile par) mogą adoptować dzieci (å adoptere barn). Wiele osób wybiera też pozostanie w związku nieformalnym (et samboerskap).
Skandynawska samodzielność
W całej Skandynawii widzimy trend odwrotny niż na południu Europy. Młodzi wyprowadzają się od rodziców (foreldre) już około 20. roku życia, podczas gdy europejska średnia to około 26 lat. Wynika to z kultury, ale też z możliwości, które daje państwo dobrobytu (en velferdsstat) – studenci dostają stypendia (en stipend) i kredyty studenckie (et studielån), więc szybciej się usamodzielniają.
Podobnie wygląda to w starszym pokoleniu. W Norwegii często spotkamy domy spokojnej starości (et sykehjem, et aldershjem), gdzie mieszkają dziadkowie (besteforeldre) i inni seniorzy. Rodzina utrzymuje kontakt, odwiedza ich i dba o relacje, a całkowicie naturalnym jest to, że starsze osoby mieszkają właśnie w takich miejscach. To część podejścia, które stawia na niezależność, godność i dobrą opiekę – bez poczucia winy ani społecznego oceniania, które częściej możemy zauważyć w np. w Polsce.
W 2015 roku powstał ciekawy, choć kontrowersyjny film dokumentalny „Szwedzka teoria miłości”, który pokazuje, jak ważna jest autonomia w skandynawskich rodzinach i jak kształtują się relacje we współczesnym społeczeństwie.
Norweska rodzina w literaturze
Nesting (od angielskiego nest – gniazdo), czyli poszukiwanie stabilizacji i bezpieczeństwa, zakładanie rodziny, był popularnym tematem w norweskiej literaturze w latach 90. Często książki opowiadały o samotnych rodzicach (en aleneforelder) i ich trudnościach. Natomiast nowszym trendem jest raczej dekonstrukcja rodziny, rozkładanie jej problemów na czynniki pierwsze. Ważnymi tematami są np. niechciana bezdzietność (uønsket barnløshet), kryzys tożsamości (en identitetskrise) czy nuda w państwie dobrobytu (en kjedsomhet i velferdsstaten).
Więcej o norweskiej literaturze i poleceniach konkretnych książek przeczytacie w naszym artykule Norweska literatura, czyli nie tylko kryminały.
Słowniczek
en kjernefamilie – rodzina nuklearna
en storfamilie – rodzina wielopokoleniowa
et familiemedlem – członek rodziny
beslektet – spokrewniony
en generasjon – pokolenie
en aleneforelder – samotny rodzic
en alenemor – samotna matka
en alenefar – samotny ojciec
en barnløshet – bezdzietność
ei mor – matka
en far – ojciec
foreldre – rodzice
et barn – dziecko
et søsken – rodzeństwo
ei søster – siostra
en bror – brat
en tvilling – bliźniak
et spedbarn – niemowlę
en tenåring – nastolatek
en voksen – dorosły
et ekteskap – małżeństwo
en ektefelle – małżonek / małżonka
en kone – żona
en mann – mąż
en samboer – partner życiowy (osoba, z którą się mieszka bez ślubu)
en kjæreste – chłopak / dziewczyna
en forlovelse – zaręczyny
en skilsmisse – rozwód
skilt – rozwiedziony/-a
gift – żonaty/mężatka
en bestemor – babcia
en mormor – babcia (mama mamy)
en farmor – babcia (mama taty)
en bestefar – dziadek
en morfar – dziadek (tata mamy)
en farfar – dziadek (tata taty)
et barnebarn – wnuk/wnuczka
en oldemor – prababcia
en oldefar – pradziadek
en onkel – wujek
ei tante – ciocia
en nevø – bratanek/siostrzeniec
ei niese – bratanica/siostrzenica
en fetter – kuzyn
en kusine – kuzynka
en svigerfar – teść
en svigermor – teściowa
en svoger – szwagier
en svigerinne – szwagierka
