29. lipca Norwegowie obchodzą olsok, czyli Dzień św. Olafa. Skąd wzięła się taka nazwa tego dnia? Kim był święty Olaf i jak właściwie celebruje się ten dzień? Wszystkie odpowiedzi na te pytania (a także na kilka innych!) poznacie w poniższym wpisie! Zapoznajcie się też koniecznie słownictwu po norwesku związanemu z wikingami i chrześcijaństwem na poziomie B1/B2!
Kim był święty Olaf?
Olav den hellige (święty Olaf, znany też jako Olav Haraldsson) był królem (en konge) Norwegii od 1015 do 1028r. Znacznie przyczynił się do wprowadzenia chrześcijaństwa (å innføre kristendom) w Norwegii i to głównie z tego jest znany. Z tego i z cudów (mirakler), jakie miały się dziać po jego śmierci.
W młodości przyszły król był wikingiem (en viking) i nawiedzał wybrzeża m.in. Finlandii, Estonii i Wielkiej Brytanii. Tam podbijał (å erobre) i plądrował (å plyndre) okoliczne wsie i klasztory (en kloster). Następnie, po swoich podbojach, udał się do Normandii, gdzie w 1014 został ochrzczony (å bli døpt). Chrzest (en dåp) przyjął z rąk arcybiskupa (en erkebiskop) Roberta.
Po powrocie do ojczyzny (et hjemland) i objęciu władzy nad dużą częścią tego, co dziś jest Norwegią, przyczynił się do wprowadzenia w kraju chrześcijaństwa. W przeciwieństwie do chrztu Polski, nie mamy konkretnej daty “chrztu Norwegii”, opisuje się to raczej jako proces, do którego w dużej mierze rękę przyłożył właśnie św. Olaf poprzez włączenie religii do prawa. Wprowadzono chrzest, post (en fast) i pochówek w poświęconej ziemi (gravlegging i vigslet jord), a za nieprzestrzeganie tych zasad groziło odebranie majątku (å konfiskere eiendommen) i wygnanie (en forvisning).
Cuda świętego Olafa
Jak łatwo można się domyślić, nie wszystkim podobała się polityka konfiskacji króla. Po utracie poparcia, po 13 latach rządów, musiał udać się na wygnanie (å gå i eksil). 29. lipca 1030 wojska szwedzko-norweskie, z którymi ponownie przybył do kraju Olaf, starły się z chłopską armią, w której szeregach byli i chrześcijanie (kristne) i poganie (hedninger). Wojska Olafa przegrały bitwę, a on sam zginął.
Po jego śmierci miał wydarzyć się cud – niewidomy mężczyzna miał przetrzeć oczy krwią zmarłego i odzyskać wzrok. Mówiono też, że ciało Olafa zostało wykopane rok po pochówku i że w czasie, gdy ciało leżało w ziemi odrosły mu paznokcie, włosy i broda.
Jak świętuje się Olsok?
Kiedy przyglądamy się nazwie tego święta, nie mówi nam zbyt wiele. W przeciwieństwie do na przykład sankthansaften , nie możemy doszukać się tu znanych wyrazów. A to dlatego, że nazwa jest właściwie skróconą formą słowa wywodzącego się jeszcze z języka norrønt – ólafsvaka, czyli Olav den helliges våkenatt – noc czuwania poświęcona św. Olafowi.
Świętowanie (en feiring) Dnia św. Olafa powiązane jest szczególnie z Trondheim i Stiklestad. To właśnie w Trondheim, w Nidarosdommen (Katedrze Nidaros) spoczywają szczątki byłego króla. Ze względu na to katedra od dawna jest popularnym miejscem pielgrzymek, często odbywających się w ramach Pilegrimsleden, czyli Szlaku pielgrzyma. Tego dnia odbywają się również msze i nabożeństwa w kościołach.
Od 24 do 29 lipca trwają również Oslokdagene w Stiklestad, miejscu śmierci świętego. W ramach obchodów organizowane są liczne koncerty, wykłady i prelekcje, wystawy, jarmark średniowieczny oraz, prawdopodobnie najważniejsze ze wszystkich wydarzeń – Spelet om Heilag Olav, czyli przedstawienie, które odbywa się co roku w ramach Dni św. Olafa. Sztuka wystawiana jest na dworze.
Dawniej świętowano ten dzień podobnie do Sankhansaften, między innymi z paleniem ognisk, ale dziś tradycja ta raczej nie przetrwała. Natomiast nadal tego dnia wiele osób zajada się tradycyjnymi, letnimi norweskimi potrawami – na przykład rømmegrøt, czyli owsianka z mąki przygotowywana na kwaśnej śmietanie. Rømmegrøt jest zazwyczaj podawana na sodko z masłem, cukrem i cynamonem.
Chrześcijaństwo w Norwegii
Choć w Norwegii możemy dostrzec raczej postępującą laicyzację społeczeństwa, chrześcijaństwo, zwłaszcza luteranizm, nadal pozostaje ważnym elementem tożsamości kulturowej i społecznej. Mimo formalnego rozdziału państwa od Kościoła w 2012 roku, Kościół Norwegii (Den norske kirke) nadal pełni funkcje społeczne, na przykład około 50% dzieci jest ochrzczona, a około ⅓ małżeństw nie jest zawierana świecko.
Słowniczek
å erobre – podbijać
å plyndre – plądrować
en viking – wiking
en konge – król
en kristendom – chrześcijaństwo
kristen – chrześcijański, en kristen – chrześcijanin
en hedning – poganin
hedensk – pogański
å innføre kristendom – wprowadzić chrześcijańśtwo
et mirakel – cud
å bli døpt – zostać ochrzczonym
en dåp – chrzest
et hjemland – ojczyzna
Den norske kirke – Kościół Norwegii
et slag – bitwa
en forvisning – wygnanie
å gå i eksil – udać się na wygnanie
en feiring – świętowanie
en erkebiskop – arcybiskup
en kloster – klasztor
en helgen – święty (rzeczownik)
hellig – święty (przymiotnik)
Gud – Bóg
en religion – religia
religiøs – religijny