Już niedługo, 8. września, odbędą się w Norwegii wybory parlamentarne, czyli Stortingsvalget. Norwescy obywatele mogą oddać swój głos na polityków, którzy będą rządzić krajem w latach 2025–2029. Jeśli chcielibyście wiedzieć jak się głosuje w Norwegii, jakie są rodzaje wyborów i kiedy się odbywają, a także przeczytać kilka słów o norweskich partiach – ten wpis jest dla Was!
Ustrój Norwegii
Co dla niektórych może być zaskoczeniem, Norwegia jest monarchią konstytucyjną i demokracją parlamentarną, a głową państwa jest tam właśnie król, obecnie Harald V. Jego funkcje (podobnie jak monarchów w innych europejskich krajach) mają charakter głównie reprezentacyjny. Rzeczywista władza należy do parlamentu, czyli Stortingu, liczącego 169 posłów (stortingsrepresentanter). Władzę wykonawczą sprawuje rząd (en regjering) z premierem (en statsminister) na czele.
Podstawą ustroju jest konstytucja z 17. maja 1814 roku, a datę tę i obchody siedemnastego maja kojarzy zapewne większość osób, które rozpoczęły swoją przygodę z nauką norweskiego albo odwiedziły Norwegię właśnie w tym okresie.
Wybory parlamentarne i lokalne
Podobnie jak w Polsce, w Norwegii odbywają się wybory parlamentarne (Stortingsvalget) oraz lokalne (lokalvalg albo regionalvalg). Każde odbywają się co 4 lata, co sprawia, że Norwegowie mają szansę wybrać się na wybory co 2 lata – w 2023 r. były to lokalvalg, a w 2025 Stortingsvalg. W głosowaniu regionalnym wybiera się kandydatów do kommunestyre oraz fylkesting. Kommune to najniższa jednostka podziału administracyjnego w Norwegii (przez co często tłumaczymy to słowo na polski jako “gmina”), natomiast fylke to najwyższa jednostka, odpowiadająca województwu.
Jak się głosuje w Norwegii?
Prawo głosu (en stemmerett) w wyborach parlamentarnych mają wszyscy norwescy obywatele, którzy w roku wyborczym ukończą 18 lat. Natomiast by głosować w lokalnych nie trzeba być norweskim obywatelem (en statsborger), wystarczy być uwzględnionym w rejestrze wyborczym (et valgmanntall) i mieszkać w Norwegii od minimum trzech lat.
Głosować można już właściwie z wyprzedzeniem (å forhåndsstemme), na 2 miesiące przed oficjalnym dniem wyborów (en valgdag), na terenie całego kraju, niezależnie od gminy, w której jest się zameldowanym. Wystarczy mieć przy sobie dokument tożsamości (en legitimasjon). Lokale do wcześniejszego głosowania (en forhåndsstemning) można znaleźć na stronie valg.no.
Jeśli głosujemy w dniu wyborów, cała procedura jest podobna do polskiej, z kilkoma wyjątkami. Sami bierzemy kartę wyborczą (en stemmeseddel) i ją wypełniamy, następnie powinniśmy ją złożyć (å brette stemmeseddelen) i podejść do pracownika komisji wyborczej (en valgfunksjonær), który zatwierdzi (å godkjenne) kartę stemplem. Dopiero tak wypełnioną kartę wrzucamy do urny (en valgurne).
Przegląd norweskich partii politycznych
Podczas rządów 2021-2025 w parlamencie norweskim zasiadało 10 partii (et politisk parti), poniżej znajdziecie opisy największych z nich i poglądów, jakie reprezentują.
- Arbeiderpartiet (Ap) – Partia Pracy
To największa i najbardziej wpływowa partia o poglądach centrowo-lewicowych, która przez dziesięciolecia rządziła Norwegią. To właśnie Ap zbudowała norweski model państwa opiekuńczego (en velferdsstat) po II wojnie światowej. Stawia na silny sektor publiczny, wysokie podatki, rozbudowaną opiekę społeczną i ochronę praw pracowników. Jest proeuropejska, ale sceptyczna wobec pełnej integracji i dołączenia do Unii.
- Høyre (H) – Norweska Partia Konserwatywna
To główna partia prawicowa, a właściwie liberalno-konserwatywna. Opowiada się za gospodarką rynkową, niższymi podatkami i ograniczoną rolą państwa. Jest proeuropejska i wspiera współpracę międzynarodową. Høyre rządziła Norwegią m.in. w latach 2013–2021 pod przywództwem Erny Solberg. Mimo że jest partią o centroprawicowych poglądach, unika raczej skrajnych idei i współpracuje z partiami centrowymi czy liberalnymi.
- Fremskrittspartiet (FrP) – Partia Postępu
FrP to partia znana z kontrowersyjnych poglądów na temat imigracji oraz polityki społecznej. Powstała właściwie jako protest przeciwko wysokim podatkom i zbyt dużej roli państwa. Dziś łączy elementy wolnorynkowe z ostrym sprzeciwem wobec imigracji i integracji kulturowej. Partia jest często krytykowana za populizm, ale mimo radykalnych poglądów, była częścią rządu w latach 2013-2020.
- Senterpartiet (Sp) – Partia Centrum
Wywodzi się z ruchu agrarnego i reprezentuje głównie interesy rolników, małych miejscowości i wsi. Sprzeciwia się centralizacji władzy i prywatyzacji usług publicznych, a ponadto jest zdecydowanie eurosceptyczna.
Poza wspomnianymi partiami w skład Stortingu wchodziły także: Sosialistisk Venstreparti (Socjalistyczna Lewica), Venstre (Partia Liberalna), Kristelig Folkeparti (Chrześcijańska Partia Ludowa), Miljøpartiet De Grønne (Partia Zielonych) i Rødt (dosł. Czerwony, partia socjalistyczno-marksistowska, antykapitalistyczna).
W Stortingu zasiada 169 reprezentantów (stortingsrepresentanter), co sprawia, że potrzeba 85 głosów, by zdobyć większość. Podział mandatów można sprawdzić na stronie rządowej.
Jakie tematy zajmują norweskich polityków?
By wybrać partię, z którą ma się najwięcej wspólnego, warto przeczytać wypowiedzi polityków z każdej z nich na różne tematy zajmujące norweskie społeczeństwo. Taki przewodnik tworzy przed każdymi wyborami NRK pod nazwą Partiguiden. Z niego dowiedzieć się możemy, że aktualnie ważnymi kwestiami w Norwegii są m.in. obrona Norwegii (å forsvare Norge), relacje z Unią Europejską (forhold til EU), ropa i jej wpływ na klimat (olje og klima) czy imigracja (en innvandring).
Sametingsvalg, czyli wybory do saamskiego parlamentu
W tym wszystkim nie powinna umknąć nam informacja, że wraz z wyborami do Stortingu, odbywa się również głosowanie do Sametingu, czyli saamskiego parlamentu w Norwegii. Saamowie to ludność rdzenna (et urfolk) tradycyjnie zamieszkująca Sápmi, czyli północ Norwegii, Szwecji i Finlandii oraz Półwysep Kolski w Rosji. W głosowaniu mogą brać udział osoby zarejestrowane w norweskim saamskim rejestrze wyborców (Sametingets valgmanntall). W Sametingu zasiada 39 reprezentantów, a sam budynek parlamentu znajduje się w Karasjok. Parlament zajmuje się kwestiami politycznymi, które uważa za istotne dla saamskiej społeczności.
Jeśli interesuje Was kultura i historia Saamów, koniecznie zapoznajcie się z naszym wpisem na ten temat!
Słowniczek
valg – wybory
Stortingsvalg – wybory parlamentarne
Storting – norweski parlament
lokalvalg, regionalvalg – wybory lokalne
en stortingsrepresentant – poseł, reprezentant Stortingu
en kommune – “gmina”, najniższa jednostka podziału administracyjnego Norwegii
et fylke – “województwo”, najwyższa jednostka podziału administracyjnego Norwegii
en stemmerett – prawo głosu
stemmeberettiget – uprawniony do głosowania
en statsborger – obywatel
et valgmanntall – rejestr wyborców
å forhåndsstemme – głosować z wyprzedzeniem, przed datą oficjalnych wyborów
en valgdag – dzień wyborów
en legitimasjon – dokument tożsamości
en stemmeseddel – karta wyborcza
en valgurne – urna wyborcza
å legge stemmeseddelen i valgurnen – wrzucić głos/kartę wyborczą do urny
et politisk parti – partia polityczna
en velferdsstat – państwo opiekuńcze/dobrobytu
en regjering – rząd
en statminister – premier
en konge – król
å stemme – głosować
å avlegge en stemme – oddać głos
å avholde valg – przeprowadzać wybory